Marlin BurkunkEen briefje van 5! Dat was een kapitaal voor mij, halverwege de jaren ’70. Vijf weken zakgeld. Echt iets dat je in je spaarpot propte. Van alle briefjes uit de tijd van de gulden was die groene toch de mooiste. Met die rare sik er op. Wist ik veel dat dit Vondel was.
Altijd oppassen wanneer je nostalgisch gaat piepen over het oude geld uit je jeugd. Voor dat je het weet ben je geframed als rechts-populistisch gekkie dat wil, in navolging van Wilders en Baudet, dat de gulden terugkomt. Nee, natuurlijk wil ik dat niet. Maar dat geld hoort wel op mijn zolder. Fascinerend om ook te ervaren hoe bijvoorbeeld dat honderdje met Michiel de Ruyter (is die sik een karikatuur?) zo onbekend lijkt ten opzichte van de snip van Drupsteen en het grafische honderdje. Maar in 1970 liep ik als vierjarige natuurlijk nog niet met 100 gulden op zak.
Een briefje van 5! Dat was een kapitaal voor mij, halverwege de jaren ’70. Vijf weken zakgeld. Echt iets dat je in je spaarpot propte. Van alle briefjes uit de tijd van de gulden was die groene toch de mooiste. Met die rare sik er op. Wist ik veel dat dit Vondel was.
Altijd oppassen wanneer je nostalgisch gaat piepen over het oude geld uit je jeugd. Voor dat je het weet ben je geframed als rechts-populistisch gekkie dat de gulden terug wil. Nee, dat wil ik niet. Maar dat geld hoort wel op mijn zolder.
Oud geld bewaart twee soorten waarde. De nominale waarde is verdwenen, maar de verhouding tot een kinderinkomen blijft voelbaar. Het biljet laat ook zien hoe nationale geschiedenis ongemerkt via portretten en vormgeving in de broekzak terechtkwam.
Het vijf-guldenbiljet maakt zichtbaar dat waarde altijd relatief is: aan inkomen, levensfase, ontwerp en politiek. Wat ooit een kapitaal was, is nu een groen velletje dat een hele kindereconomie bewaart.
Oppervlaktelaag — Een groen papieren biljet met cijfers, ornamenten en een portret met een opvallende sik.
Economische laag — Vijf gulden staat gelijk aan vijf weken zakgeld. De waarde wordt in tijd gemeten.
Kinderlaag — De historische figuur is onbekend; het gezicht wordt gelezen als een vreemde man die nu eenmaal op geld staat.
Spaarlaag — Geld is niet alleen middel om iets te kopen, maar een voorwerp dat verzameld en bewaard kan worden.
Politieke laag — Nostalgie naar de vormgeving wordt onderscheiden van hedendaagse politieke muntnostalgie.
Dieptelaag — De ontdekking dat waarde afhangt van leeftijd, tijd en verwachting.
Voor een kind heeft geld een andere schaal dan voor een volwassene. Een biljet van vijf gulden is geen klein betaalmiddel, maar vijf toekomstige weken in een papiertje.
De afgebeelde historische figuren brengen nationale cultuur ongemerkt in de portemonnee. Het bankbiljet is daarmee een klein circulerend monument.
Na het verdwijnen van de gulden verandert geld dat ooit alledaags was in erfgoed. De economische waarde verdwijnt, de herinneringswaarde stijgt.
RIJAM-agenda; De Poenschepper; VPRO-gids; Cheese & Onion; analoge flipperkast.
