Marlin BurkunkTikfout? Gewoon een draai aan de rol van de typemachine geven, de tikfout opzoeken en met een witte vloeistof de letter aantippen. Even blazen en geduld oefenen — een nog te natte vlek gaf een slecht resultaat. Al met al was je tien minuten verder.
Een tikfout was geen toetscombinatie, maar een onderbreking van het werk. De geur van Tipp-Ex hoorde bij dat geduld. Het flesje stond altijd klaar in de bureaula. Tot de computer kwam. In 1990 kocht ik mijn eerste PC met WordPerfect — 40 mb harde schijf. Het flesje Tipp-Ex heb ik sindsdien nooit meer aangeraakt.
Tipp-ex maakt correctie zichtbaar als handeling. De witte laag verbergt niet volledig — zij toont dat er iets onder ligt. Het product bewaart een verdwenen schrijfcultuur waarin fouten nog tastbaar en terugvindbaar waren.
Oppervlaktelaag — Een klein flesje met witte vloeistof en een kwastje, tussen pennen, papier en andere bureaubenodigdheden.
Handelingslaag — Een tikfout kan niet ongedaan worden gemaakt. De verkeerde letter wordt materieel bedekt, waarna op dezelfde plaats opnieuw wordt getypt.
Werklaag — Het flesje behoort tot het maken van een academisch werkstuk. Eerst het klad met de pen, daarna het definitieve exemplaar op de typemachine.
Overgangslaag — De introductie van de pc en WordPerfect maakt het voorwerp vrijwel onmiddellijk overbodig.
Dieptelaag — Het verlangen om fouten te herstellen zonder het hele werk opnieuw te hoeven maken. De reparatie blijft zichtbaar als een kleine witte verhevenheid op het papier.
Tipp-Ex laat zien dat de geschiedenis van het schrijven ook een geschiedenis van fouten is. Op een typemachine verschijnt iedere aanslag meteen op papier. De schrijver moet daarom niet alleen nadenken over woorden, maar ook lichamelijk voorzichtig zijn.
De correctievloeistof is een tussenoplossing. De fout wordt niet werkelijk verwijderd, maar aan het oog onttrokken. Het papier draagt de gehele geschiedenis van schrijven en herschrijven in zich.
De pc verandert deze verhouding fundamenteel. Tekst wordt beweeglijk. Het verdwijnen van Tipp-Ex markeert daarmee ook het verdwijnen van het zichtbare maakproces achter een tekst.
RIJAM-agenda; Kookschrift; Bankschroef; Oliespuit; wandtelefoon met draaischijf.
Het veldrapport volgt de concrete herinneringslijn van het oorspronkelijke artikel: de tikfout, het terugdraaien van de rol, de natte vloeistof, het paper over de pest en de komst van WordPerfect. De geur is als afzonderlijke vondstkwaliteit behouden.
