Marlin BurkunkOp de platenhoezen van Jimi Hendrix en andere sixties-iconen zag je hem voor het eerst: de Afghaanse jas, rijk geborduurd en gevoerd met schapenvacht. Je wilde er zelf ook een. Maar niet zo’n echte — dat vond je te gewaagd. Dus werd het een afgezwakte versie. Typisch pubergedrag: opvallen, maar niet té veel.
Jaren later krijgt dezelfde jas een totaal andere betekenis. Wat ooit vrijheid symboliseerde roept nu beelden op van oorlog, religieus fundamentalisme en een land dat voorgoed veranderde.
De Afghaanse jas droeg warmte, geur en politieke signatuur tegelijk. Als kledingstuk verbond hij de drager met een internationale tegencultuur. Mode werd zo een lichamelijk statement op de grens van esthetiek en ideologie.
Oppervlaktelaag — Een jas met bont, borduursels en een onmiddellijk herkenbare, exotische uitstraling.
Beeldlaag — Het kledingstuk wordt eerst gezien via de popcultuur. De platenhoes en de artiest dragen de jas voordat de jongere hem zelf probeert te dragen.
Modelaag — In de jaren tachtig is de jas geen nieuwe mode meer, maar een verwijzing naar de jaren zestig.
Identiteitslaag — De puber wil zich onderscheiden en tegelijkertijd bij de groep blijven horen. Het resultaat is een compromis: geen echte, uitbundige Afghaanse jas, maar een minder opvallend aftreksel.
Herinterpretatielaag — Wat in de herinnering verbonden was met muzikale vrijheid en rebellie, kan later een totaal andere politieke en culturele lading krijgen.
Dieptelaag — De spanning tussen verschijnen en verdwijnen: gezien willen worden, maar bang zijn voor het oordeel van anderen.
Kleding is hier geen neutrale bescherming tegen de kou. De jas is een geleend zelfbeeld. Via Jimi Hendrix en andere artiesten wordt een bepaalde houding zichtbaar: artistiek, vrij en tegendraads.
Wanneer het kledingstuk in 1984 wordt gedragen, is die oorspronkelijke cultuurlaag al geschiedenis. De puber neemt niet rechtstreeks deel aan de jaren zestig, maar reconstrueert ze door een kledingstijl.
De afgezwakte jas is misschien nog betekenisvoller dan het origineel. Hij laat precies zien hoe identiteit in de praktijk werkt: de wens om anders te zijn wordt begrensd door schaamte en groepsdruk.
De vier beste lp s van de Rolling Stones; VPRO-gids; Jawa-motor; Cheese & Onion; Biggles-pocket.
De verschillende dateringen zijn niet gladgestreken. Het jaar 1968 duidt de culturele oorsprongslaag aan, 1984 de persoonlijke draagervaring en 2021 de latere herinterpretatie.
