Marlin BurkunkBekijk de Geheugen Groeve op mijn zolder
Thunderbird 1… Thunderbird 2… Thunderbird 3… Thunderbirds are Go. Zoiets klonk altijd als de poppenbrigade uitvloog, vastbesloten om onrecht ergens op de wereld te corrigeren. Het is misschien wel in mijn jeugd mijn eerste beeld van een toekomstige samenleving. Het speelde zich af in 2026! Volgend jaar dus.
De poppenserie was ook voor mij echte science fiction. Stoere, bewegende poppen met rollende ogen en klapperende onderkaken. Vreemde gezichten. De kinderserie opende een wereld op TV die veel gaver was dan dat saaie dierenbos van de Fabeltjeskrant. De blonde Geheimagent Penelope die sigaretten rookte in een pijpje, vond ik heel aantrekkelijk. Of verzin ik dat nu met terugwerkende kracht? Ze reed ook in een roze Cadillac met chauffeur. Wat een vrouw! Als kind kreeg je ook een inkijkje in de Amerikaanse samenleving met die rare interieurs en supergrootte auto’s. Maar de poppen vond ik ook soms eng. Zeker als het ernst was. Scott, één van de astronauten, kon heel onheilspellend de camera in kijken. En gewoon lopen konden ze ook niet. Het zag er ongeveer uit zoals Iggy Pop nu in zijn nadagen het podium opkomt. Met een slepend been. Bij de Thunderbirds zag je de touwtjes van de marionetten gewoon zitten. Maar juist daardoor was het heel ontroerend. In 1973 werd de serie uitgezonden door de AVRO. Die moet ik gezien hebben als kind van 7 jaar.
Het echtpaar Gerry en Sylvia Anderson begon eind jaren ’50 met het maken van marionettenfilms, een techniek die ze steeds verder verfijnden en de naam super-marionation kreeg. Het bekendste voorbeeld hiervan is de sciencefiction-reeks Thunderbirds. De 50 centimeter hoge poppen die in deze serie te zien zijn werden niet alleen bediend via draden, maar ook elektronisch, bijvoorbeeld de ogen. Het verhaal begint in het jaar 2026. Voormalig astronaut Jeff Tracy begint samen met zijn vijf zonen de geheime reddingsorganisatie International Rescue. De familie Tracy heeft een eigen eiland in de Stille Oceaan van waaruit alle operaties worden gecoördineerd.
Ze krijgen hierbij hulp van Brains, een verstrooide geleerde die de vijf Thunderbirds heeft ontworpen. Samen met zijn assistente Tin-Tin zorgt hij voor het onderhoud. De Thunderbirds zijn supermoderne reddingstoestellen, die elk bestuurd wordt door één van de zonen. De Britse agente Lady Penelope maakt ook deel uit van de organisatie. Zij woont met haar butler Parker in een groot buitenhuis net buiten Londen en verplaatst zich bij voorkeur met haar roze Rolls Royce. De Thunderbirds komen in actie bij natuurrampen en ongelukken, maar ook bij sabotage door hun meeste gevreesde tegenstander The Hood.
In Nederland werd de serie nagesynchroniseerd door leden van de hoorspelkern, maar na 12 afleveringen ging men over op de originele Britse versie. Alle afleveringen waren in kleur opgenomen, maar de eerste jaren waren de uitzendingen in Nederland nog in zwart-wit. Voor een kleurrijke serie als Thunderbirds was dit een gemis, maar in de week van 25 tot en met 29 september 1967 werd de kleurentelevisie in Nederland geïntroduceerd op de Firato, een beurs voor audio- en videoapparatuur in Amsterdam. Speciaal hiervoor werd de aflevering “Path of destruction” dagelijks tussen 10.00 en 17.00 uur uitgezonden.
Ook waren er afleveringen uit series als Bonanza en Voyage to the bottom of the sea te zien zodat standhouders konden demonstreren hoe mooi en bijzonder kleurentelevisie was. Na een weinig succesvolle speelfilm met echte acteurs in 2004 is op 17 januari 2016 bij Z@pp een geheel nieuwe reeks van start gegaan, Thunderbirds are go. Hierin worden computeranimatie en bestaande decors met elkaar gecombineerd, de touwtjes van de marionetten zijn echter verdwenen.
Een televisieserie. Poppen. Raketten. Spectaculaire reddingsacties. Kinderen zitten op vaste tijden voor de televisie. Niet alleen het programma wordt herinnerd. Ook de spanning van het wachten.
Thunderbirds ademt een tijd waarin techniek nog vrijwel vanzelfsprekend vooruitgang betekende. De toekomst was geen bedreiging. Maar een avontuur.
Kinderen leren via verhalen welke toekomst een samenleving zich wenst. Thunderbirds is een fossiel van het optimisme van de jaren zestig en zeventig.
Oppervlaktelaag — Marionetten met grote hoofden, zichtbare draden, rollende ogen en mechanisch bewegende monden.
Startlaag — Een vaste reeks namen en de kreet “Thunderbirds are Go” kondigen aan dat een reddingsoperatie begint.
Voertuiglaag — Ieder toestel heeft een eigen taak en bestuurder. De toekomst wordt georganiseerd in gespecialiseerde machines.
Reddingslaag — Techniek wordt niet primair gebruikt om te vernietigen, maar om mensen bij rampen en ongelukken te redden.
Toekomstlaag — Het jaar 2026 is vanuit 1973 ver weg. De serie biedt een concreet beeld van hoe een toekomstige samenleving eruit zou kunnen zien.
Angstlaag — De poppen bevinden zich tussen mens en voorwerp. Zij kijken, spreken en handelen, maar hun stijve bewegingen verraden dat ze niet werkelijk leven.
Maaklaag — De touwtjes worden niet volledig verborgen. Het kind ziet zowel de illusie als de techniek waarmee die illusie wordt geproduceerd.
Glamourlaag — Lady Penelope, haar kleding, sigarettenpijpje, chauffeur en roze auto openen een wereld van volwassen stijl en luxe.
Televisielaag — De serie was in kleur vervaardigd, maar werd in Nederland ook verbonden met de overgang van zwart-wit- naar kleurentelevisie.
Hermaaklaag — In latere versies verdwijnen de marionettendraden. De techniek wordt gladder, terwijl een deel van de oorspronkelijke ontroering juist in de zichtbare onvolmaaktheid zat.
Dieptelaag — Onder de serie ligt het vertrouwen dat mensen met kennis, moed en machines overal ter wereld kunnen ingrijpen wanneer iets misgaat.
Ja. Thunderbirds is een indexfossiel van technologisch toekomstoptimisme. De serie verbeeldt een wereld waarin techniek betrouwbaar, spectaculair en in dienst van redding staat.
De serie maakt techniek begrijpelijk door iedere machine een duidelijke functie te geven. De kijker hoeft geen technische opleiding te hebben om te begrijpen dat Thunderbird 1 iets anders kan dan Thunderbird 2. Specialisatie wordt kinderspel.
Het toekomstbeeld is opvallend ordelijk. Rampen gebeuren, maar er bestaat een organisatie die onmiddellijk reageert. Brains ontwerpt, de broers besturen en International Rescue coördineert. De technologie kan ingewikkeld zijn; de moraal blijft helder.
De zichtbare touwtjes zijn cruciaal. Zij verbreken de illusie zonder haar te vernietigen. Het kind weet dat de figuren worden bestuurd en leeft toch volledig met hen mee. Techniek en emotie hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Nu het verbeelde jaar 2026 zelf is aangebroken, krijgt de vondst een nieuwe laag. Het toekomstjaar uit de kindertelevisie is kalenderheden geworden, terwijl de marionettenwereld nog steeds duidelijk tot 1973 behoort.
De tegenstelling tussen de herinnerde roze Cadillac en de later in hetzelfde artikel genoemde roze Rolls-Royce is niet gecorrigeerd. Zij laat zien hoe een sterk kleur- en statusbeeld nauwkeurig kan blijven terwijl het exacte automodel verschuift. Ook de twijfel of de volwassen aantrekkingskracht van Lady Penelope achteraf is toegevoegd, blijft behouden.
