Marlin BurkunkBekijk de Geheugen Groeve op www.burkunk.com met verzamelde objecten, herinneringen, lokaties, citaten uit de bovenkamer
Alsof iemand per ongeluk een fles schoonmaakmiddel over de aardappelen had laten vallen. Ik vond het tegelijk niet te bikken en heerlijk. Het groene zakje met ‘Cheese & Onion’ smaakte beter. Of was het nu blauw?
Rare jongens, die Britten
De vakantie begon pas echt wanneer we in Engeland een Woolworths binnenliepen.Dat was ergens in Yorkshire, halverwege de jaren zeventig. Wij kampeerden. Mijn ouders hielden van kamperen. Ik niet. Althans niet in Engeland. Ik hield wel van Woolworths. Een soort Britse HEMA. Het waren geen bijzondere winkels. Integendeel. Maar voor een Nederlandse jongen was alles er vreemd. De verpakkingen. De kleuren. De geuren. Zelfs de mensen leken anders te lopen.
Mijn eerste bestemming was altijd het chipsrek. Daar lagen de groene zakjes. Cheese & Onion. Kaas en ui. Het klonk onwaarschijnlijk. In Nederland had je chips die naar aardappel smaakten, of naar paprika als men heel avontuurlijk wilde doen. Maar kaas en ui?
Nog vreemder waren de blauwe zakjes met Salt & Vinegar. Azijn. Alsof iemand per ongeluk een fles schoonmaakmiddel over de aardappelen had laten vallen. Ik vond het tegelijk afschuwelijk en heerlijk.
Terwijl ik voor het chipsrek stond, speelde zich elders in de winkel een vast ritueel af. Mijn vader was mijn moeder kwijt. Dat gebeurde altijd. Dan klonk ergens tussen de huishoudelijke artikelen en de speelgoedafdeling zijn stem.
‘Hannie!’
Even stilte.
‘Hannie!’
Nog iets harder.
‘Hannie!’
Ik kromp ineen van plaatsvervangende schaamte. Niet alleen omdat mijn vader zo hard riep, maar vooral omdat het voor Engelse oren klonk alsof hij iets heel anders riep. ‘Hannie’ klonk voor een Brit ongeveer als Honey. Liefje. Schat.
Ik stel me voor dat het winkelpersoneel elkaar glimlachend moet hebben aangekeken. Daar had je die Nederlandse vakantieganger weer die midden in Woolworths zijn vrouw kwijt was en luidkeels ‘Liefje!’ door de zaak riep.
Als kind vond ik het verschrikkelijk. Mijn vader was toch geen verliefde puber? Hij was een vader. Vaders hoorden praktische dingen te doen. De tent opzetten. Kaart lezen. De auto starten als hij niet wilde starten. Niet hun vrouw liefkozend door een supermarkt roepen.
Tegenwoordig zie ik vooral een andere scène.
Een tent op een camping in Yorkshire. Regen die ratelt op het tentdoek. Een onbekend land. Een zoon die ontdekt dat chips naar kaas, ui of zelfs azijn kunnen smaken. En ergens tussen de schappen van Woolworths een stem die op zoek is naar iemand. Van de Cheese & Onion herinner ik me nog iets van de smaak. Van de Salt & Vinegar vooral de verbazing.
Maar het sterkst hoor ik nog steeds die stem.
‘Hannie!’ De chips zijn allang gemeengoed geworden in Nederland. De Woolworths is failliet.
Maar soms hoor ik in gedachten een vertrouwde stem door een Engelse supermarkt roepen:
‘Hannie!’
Sommige herinneringen beginnen met een smaak die niet klopt. In een Woolworths in Yorkshire sta je als Nederlandse jongen voor een rek met chips. Niet paprika. Niet naturel. Maar Cheese & Onion. En daarnaast Salt & Vinegar.
Kaas met ui blijkt verrassend lekker. Azijn smaakt alsof iemand schoonmaakmiddel over de aardappelen heeft gegoten. Afstotelijk en onweerstaanbaar tegelijk.
Terwijl jij nieuwe smaken ontdekt, speelt zich elders in de winkel een ander ritueel af. De stem van je vader.
“Hannie!” Even stilte. “Hannie!” Nog iets harder. “Hannie!”
Als kind schaam je je dood. Pas veel later hoor je iets anders. Geen gêne meer, maar de stem van iemand die zijn vrouw zoekt in een vreemd land.
Van de chips blijft de smaak hangen. Van je vader de stem.
Een zak chips uit Engeland.
De eerste kennismaking met een buitenlandse smaakwereld.
De supermarkt als ontmoetingsplaats van twee culturen.
De stem van je vader wordt belangrijker dan de chips.
De herinnering blijkt uiteindelijk niet over eten te gaan, maar over veiligheid. Iemand is op zoek naar iemand van wie hij houdt.
- groene en blauwe chipszakken
- volle schappen van Woolworths
- onbekende Engelse verpakkingen
- fel winkellicht
- regenachtig Yorkshire
- “Hannie!”
- winkelgeruis
- Engelse stemmen
- regen op het tentdoek
- de stilte tussen het roepen
- geur van chips
- kartonnen winkel
- kampeerlucht
- vochtige Engelse regen
- romige kaas
- zachte ui
- scherpe azijn
- zout
- de schok van een onbekende smaak
- knisperende chipszak
- vettige vingers
- koel winkelmandje
Op het eerste gezicht lijkt deze vondst over chips te gaan. Archeologisch gezien gaat zij over culturele verbazing. Voor het eerst ontdek je dat een alledaags product in een ander land totaal anders kan smaken. Niet luxer, maar anders gedacht.
De chips vormen de toegangspoort tot een vreemde cultuur. Tegelijk loopt door dezelfde herinnering een tweede spoor: de stem van je vader. Wat destijds plaatsvervangende schaamte opriep, verandert later in een teken van vertrouwdheid. De herinnering verschuift daardoor van smaak naar liefde.
Je leert dat cultuur niet alleen zichtbaar is in gebouwen of landschappen, maar ook in alledaagse producten. Later leer je dat herinneringen zelf kunnen veranderen zonder dat de gebeurtenis verandert.
Britse Cheese & Onion- en Salt & Vinegar-chips vormen een sterk culinair indexfossiel van de jaren zeventig. Voor Nederlandse kinderen waren deze smaken vrijwel onbekend. Ze markeren een tijd waarin buitenlandse supermarkten nog een ontdekkingstocht waren en vakantie betekende dat je letterlijk andere producten proefde.
Inmiddels zijn beide smaken in Nederland gemeengoed geworden. Juist daardoor vertegenwoordigen zij een verdwenen fase van culturele verwondering.
Supermarkten worden vensters op een andere samenleving.
Vakanties maken buitenlandse smaken bereikbaar lang voordat internationale supermarktketens dat doen.
Woolworths wordt voor een Nederlandse jongen een symbool van het vreemde en het aantrekkelijke.
Vakantie kent vaste rituelen: kamperen, boodschappen doen en elkaar kwijtraken.
De naam “Hannie” krijgt in Engeland een onverwachte betekenis doordat hij klinkt als Honey.
Deze vondst documenteert een periode waarin buitenlandse supermarkten nog culturele ontdekkingsreizen waren. Voor veel Nederlandse gezinnen waren Engelse winkels geen gewone winkels, maar etalages van een andere leefwereld. Verpakkingen, smaken en merken maakten duidelijk dat Europa dichtbij lag, maar cultureel nog verrassend verschillend was.
Ook Woolworths vertegenwoordigt een verdwenen tijd. De keten was decennialang een icoon van het Britse dagelijkse leven, maar verdween uiteindelijk uit het straatbeeld. Daarmee is ook de winkel zelf onderdeel geworden van het geheugen.
Als kind herinner je je vooral de vreemde chips en de schaamte. Als volwassene hoor je vooral de stem van je vader. Wat ooit gênant leek, blijkt achteraf een klein gebaar van verbondenheid. De chips zijn ingeburgerd. De stem is onvervangbaar geworden.
| Begrip | Toen | Nu |
|---|---|---|
| Cheese & Onion | Rare chips | Alledaagse smaak |
| Salt & Vinegar | Oneetbaar | Klassieke Britse smaak |
| Woolworths | Grote winkel | Verdwenen cultuuricoon |
| Hannie | Naam van moeder | Liefdevolle roep |
Als kind weet je niet waarom Engelse chips zo anders smaken. Later begrijp je dat smaken cultureel gevormd zijn en per land verschillen. Ook ontdek je dat je herinnering niet draait om voedsel, maar om de emotionele context waarin je het proefde.
| Levensfase | Betekenis |
|---|---|
| Kind | Plaatsvervangende schaamte voor vader. |
| Jongere | Komisch misverstand. |
| Volwassene | Liefdevolle zoektocht van een echtpaar op vakantie. |
Deze vondst introduceert een bijzonder type indexfossiel: de smaak als cultuurgrens. Niet een monument of een historisch object markeert de overgang naar een andere wereld, maar een zak chips. Alledaags voedsel blijkt een verrassend nauwkeurige drager van cultuurgeschiedenis.
Opvallend is bovendien hoe de auditieve laag zich later losmaakt van de gustatorische laag: de smaak vervaagt, maar de stem blijft.
