Marlin BurkunkKapotte knie. Maar oma wist raad. Ze spoot wat ‘o-de-klonje’ op een zakdoek en depte de wond. Het prikte als de hel maar het rook wel lekker. Een wondermiddel met een onbegrijpelijke naam.
De fles zat in haar handtas. Als Oma op bezoek was, zat zij steevast in dezelfde stoel in de huiskamer met die tas binnen handbereik.
Het moet ergens in het jaar 1971 geweest zijn dat ik voor het eerst als kleuter huilend voor haar neus stond met een kapotte knie. Gedwee onderging ik de behandeling. Pas 10 jaar later realiseerde ik mij, misschien toen ik Frans kreeg op school, dat je dit wondermiddel als ‘au de cologne’ spelde. Na 50 jaar realiseer ik mij dat cologne ‘Keulen’ betekent. Water uit Keulen. Mijn moeder noemde het Boldoot, wat ik toen ook een rare naam vond omdat het met dood te maken leek te hebben. En later sprak mijn andere oma over de Boldootkar die door Alkmaar reed en tonnen met poep bij mensen ophaalde die nog geen closet hadden. De Boldootkar was natuurlijk een voorbode van de dood want die kar stonk als de hel.
Kapotte knie. Maar oma wist raad. Ze spoot wat ‘o-de-klonje’ op een zakdoek en depte de wond. Het prikte als de hel maar het rook wel lekker. Een wondermiddel met een onbegrijpelijke naam.
De fles zat in haar handtas. Als Oma op bezoek was, zat zij steevast in dezelfde stoel in de huiskamer met die tas binnen handbereik. Pas 10 jaar later realiseerde ik mij dat je dit wondermiddel als ‘au de cologne’ spelde. Na 50 jaar realiseer ik mij dat cologne ‘Keulen’ betekent. En later sprak mijn andere oma over de Boldootkar die door Alkmaar reed. Die kar stonk als de hel.
Boldoot verbindt lichamelijke zorg met taalverwarring. Het merk wordt een soortnaam, eau de cologne verandert in ‘o-de-klonje’ en Keulen komt pas veel later tevoorschijn.
Deze vondst is tegelijk geur- en taalstratigrafie. Eén naam bevat kinderlijke misverstanden, familiegebruik, een merkgeschiedenis en een oudere wereld van afvalinzameling. De wond is genezen, maar de prik, oma’s zakdoek en het onbegrijpelijke woord zijn gebleven.
Oppervlaktelaag — Een fles geurwater in een handtas, een zakdoek en een kapotte kinderknie.
Verzorgingslaag — Oma reageert onmiddellijk op het ongeluk. De behandeling is eenvoudig en wordt zonder discussie ondergaan.
Pijnlaag — Het middel prikt hevig. Het prikken geldt juist als teken dat er iets aan de wond wordt gedaan.
Geurlaag — De prettige geur verzacht de onaangename behandeling.
Taallaag — O-de-klonje wordt eerst als onbegrijpelijk klankwoord opgeslagen. Pas later vallen uitspraak, spelling en plaatsnaam in elkaar.
Sanitaire laag — De Boldootkar opent een oudere stadslaag: huizen zonder closet, tonnenstelsels en het ophalen van uitwerpselen.
Dieptelaag — De zekerheid dat een vertrouwd persoon bij pijn onmiddellijk handelt, ook als de behandeling onaangenaam is.
Boldoot bestaat in deze vondst op drie manieren: als vloeistof, als geur en als woord. De vloeistof raakt de wond, de geur vult de nabijheid van oma en het woord blijft tientallen jaren nieuwe betekenissen prijsgeven.
De vaste stoel en de handtas binnen bereik maken van oma s bezoek een herkenbaar ritueel. De tas functioneert als een kleine mobiele apotheek.
De latere ontdekking van eau de cologne laat zien dat taalherinneringen eveneens stratigrafisch zijn. Een kinderwoord blijkt toegang te geven tot Frankrijk, Keulen, een merknaam en de sanitaire geschiedenis van Alkmaar.
Opa en oma; Hoogtezon; Gerookte paling; wandtelefoon met draaischijf; Oliespuit; Kookschrift.
