Marlin BurkunkLiedboek van de Werkplaats Kindergemeenschap
Met Kerst in de Grote Zaal samenkomen met alle groepen en het lied Buiten is er wind en regen zingen. Geen onduidelijk verhaal over Jezus van Nazareth. Nee, we zijn gewoon in Bilthoven en buiten is het koud en binnen is het licht. Want ‘daar zijn gedachten naar elkander toegericht’.
Kerst voor ongelovigen op de WP
Toen in 1975 liepen we vanuit de Zaagtand naar de Grote Zaal in het U-gebouw. Dat was natuurlijk voor de gezinsgroepen (die gewone jongens in mijn dorp een klas noemden) al een kijkje in de wereld die nog voor ons lag, negen jaar was ik. Het was een immense zaal met zelfs een balkon. Daar liepen de oudere werkers. Een spannende omgeving.
Er stonden lange tafels met kerststukjes. Brandende kaarsen. En een kerstboom op het podium.
Ik kan mij niet meer goed herinneren of er nu een orkestje was of dat er een geluidsband speelde. Een ding was zeker: we openden steevast met het lied ‘Buiten is er wind en regen’. Ik kende de tekst uit mijn hoofd. Ik zong met volle borst mee. Heel toegewijd. Normaal was ik meteen gaan klooien door voor de grap een andere tekst te zingen. Nee, dit was het enige lied van die maffe school dat ik echt serieus nam. Het ontroerde me. Nog steeds eigenlijk.
BIJ DE REÜNIE
tekst: Meia Albarda
muziek: misschien Pergolesi, waarschijnlijk Antoine Abanèse
( 👀 visualisatie, 🔈 audioversie)
Bui-ten is er wind en re-gen.
Bui-ten is het koud en guur.
Bui-ten komt de donk’re nacht al
Maar hier binnen branden kaarsen.
En hier bin-nen is het licht. Want hier bin-nen
zijn ge-dacht-en naar el-kan-der toegericht.
Bui-ten is er sneeuw en ijz-el.
Bui-ten is het koud en kil.
die het licht ver-jag-en wil.
Maar hier bin-nen bran-den kaar-sen.
zijn ge-dach-ten naar el-kan-der toe-ge-richt.
Bui-ten is er wind en ha-gel.
Bui-ten is het koud en kaal.
Bui-ten is de barre win-ter
De website “Vrije Schoolliederen’ zegt over dit lied:
De oorspronkelijke liedtekst van dit Franse herderslied (=bergerette) is het gedicht ‘Les tendres souhaits (=de tedere woorden) van de dichter Charles-Henri Ribouté (1708-1740), dat in de tweede helft van de 18e eeuw op muziek werd gezet door Antoine Abanèse, al schrijven ook velen deze muziek toe aan Giovainni Pergolesi (1710-1736).
Nou, onze Kees Boeke deed dat ook want in ons liedboek staat niet meer dan ‘Pergolese’ (18e eeuw). Ik vond op YouTube een Franse versie van dit lied, misschien wel de oorspronkelijke muziek.
‘Les tendres souhaits (=de tedere woorden)
Que ne suis-je la fougère,
Où, sur la fin d’un beau jour,
Se repose ma bergère
Sous la garde de l’amour!
Que ne suis-je le Zéphyre
Qui rafraîchit ses appas,
L’air que sa bouche respire,
La fleur qui naît sous ses pas.
Que ne suis-je l’onde pure
Qui la reçoit dans son sein!
Que ne suis-je la parure
Qui la couvre après le bain!
Que ne suis-je cette glace,
Où son minois répété
Offre à nos yeux une grâce
Qui sourit à la beauté!
Que ne puis-je par un songe,
Tenir son cœur enchanté!
Que ne puis-je du mensonge
Passer à la vérité!
Les dieux qui m’ont donné l’être
M’ont fait trop ambitieux,
Car enfin je voudrais être
Tout ce qui plaît à ces yeux.
Kon ik toch de varen zijn,
Waar aan het eind van mooie dag
Mijn herderinnetje rust tijn,
Onder de liefdes goede vlag
Kon ik toch de zephier wezen,
Die haar bekoorlijkheid verkoelt,
De adem die zij gaande leest,
De bloem waar onder zij zich bukt!
Kon ik toch het zuiver water
Zijn dat haar omhelzend ontvangt!
Kon ik toch de sieraad glanzen,
Die haar bedekt na ‘t badhuis glanst!
Kon ik toch die spiegel wezen,
Waar haar gezichtje zich vertoont,
En aan ons oog een schoon wezen
Is dat de schone toelacht doont!
Kon ik haar door dromen houden,
In haar betoverd hart gekneld!
Kon ik waar geen leugens dringen,
Tot waarheid des verlangens telt!
De goden die mij hebben geven,
Maakten mij al te eerzuchtig:
Ik wenste alles wat hier leeft
Waarop haar blik zich richt slechtig.
Vanuit de Zaagtand loop je met je gezinsgroep naar de Grote Zaal van de Werkplaats Kindergemeenschap. Je bent negen jaar. De zaal is immens. Op de lange tafels staan kerststukjes en brandende kaarsen.
Dan klinkt het lied. Buiten is er wind en regen. Geen stal. Geen engelen. Geen kindeke Jezus. Gewoon Bilthoven. Buiten is het donker. Binnen brandt licht. En binnen zijn gedachten naar elkander toegericht.
Normaal maak je van een schoollied onmiddellijk een onzinversie. Nu niet. Je zingt met volle borst mee. Toegewijd.
Het lied vertelt niet wat er tweeduizend jaar geleden in Bethlehem zou zijn gebeurd. Het beschrijft wat er op dat moment werkelijk gebeurt. Buiten is het koud. Binnen branden kaarsen. Mensen richten hun gedachten op elkaar. Daarmee wordt Kerst ontdaan van geloofsleer, maar niet van betekenis.
De Nederlandse secularisering betekende niet dat rituelen verdwenen. De traditionele verticale ordening — mens, kerk, God — maakte plaats voor een horizontale ordening: mens naast mens. De Werkplaats Kindergemeenschap paste in die verschuiving: een schoolgemeenschap die haar eigen taal, ceremonieën en symbolen vormde.
Secularisering is niet hetzelfde als verschraling. Er verdwijnt iets: het verhaal van Bethlehem. Maar er ontstaat ook iets anders: een geloof zonder bovennatuur.
Oppervlaktelaag — Een liedboek, een wandeling door het schoolgebouw en een zaal vol groepen die samen zingen.
Gebruikslaag — Het kerstfeest wordt op school uitgevoerd als een gezamenlijk ritueel. De kinderen verplaatsen zich vanuit hun eigen groep naar de Grote Zaal, waar de afzonderlijke eenheden tijdelijk een gemeenschap vormen.
Cultuurlaag — De religieuze vorm blijft herkenbaar (samenzijn, licht, winter, liederen) maar de christelijke geloofsinhoud is vervangen door een humanistische en aardse betekenis.
Dieptelaag — Het verlangen om in de donkere tijd van het jaar bij elkaar te komen. Niet de leer, maar de gezamenlijke aandacht maakt het ritueel betekenisvol.
Gast aan Tafel; Kookschrift; RIJAM-agenda; VPRO-gids; Karlsson van het dak.
